GPS route: buurtbewoners Wijk C vertellen

Ontdek de geschiedenis van de Chinezen in Utrecht! Wijk C is de plek waar de eerste Chinezen kwamen wonen en werken in de jaren '30. In archiefopnames vertellen oude Wijk C'ers je over de Chinezen uit hun jeugdjaren. Zo herinneren drie oude dames zich hoe de Chinezen in 1945 een drakendans opvoerden. Andere buurtbewoners weten nog goed dat restauranthouder Chen voor het eerst vuurwerk afstak. Ze schrokken zich wezenloos, het leek wel alsof de oorlog was uitgebroken.

De wisselwerking tussen de archiefopnames, historische foto's en jouw aanwezigheid laat de Chinese geschiedenis in Wijk C weer zien.

Startpunt: Volksbuurtmuseum Wijk C
Kosten: € 5,- per handcomputer, tonen ID & bankpas is verplicht voor uitgifte.

Bewoners van Wijk C en donateurs van het museum gratis op vertoon van een legitimatiebewijs met adres. Een artikel in het AD over de GPS-route kunt u hier lezen.


Marie Elie is in 1925 geboren in de Bergstraat, later verhuisde het gezin naar de Willemstraat, waar haar moeder een textielwinkeltje dreef. Zelf vervulde zij tot aan haar trouwen allerlei baantjes: ze bezorgde hoeden voor een hoedenmaakster, werkte bij van Rijn’s Mosterdfabrieken en bij de sigarenfabriek DENOVA. In 1996 is zij voor het Volksbuurtmuseum geïnterviewd en in dat interview vertelt ze o.a. over haar herinneringen aan de Chinezen in Wijk C. Trouwfoto van Marie Elie en Wob Sipkema,ca.1946 (beeldcollectie VBM)

Nel Lauffer
De ouders van Nel Lauffer hadden in de jaren ’30 en ’40 een café op de hoek van de Lange Koestraat en de Willemstraat: café de Sportvriend. In dat café boden zij in de oorlog onderdak aan Lau Koo, een ‘pindachinees’. In het interview dat met mevrouw Lauffer in 1999 afgenomen werd, vertelt zij honderduit over haar contact met de Chinezen in Wijk C. Foto van Nel Lauffer (rechts) genomen door een straatfotograaf op de Viebrug, ca. 1941. (beeldcollectie VBM)

Alphons Staffhorst
Alphons Staffhorst is in 1937 geboren op de Oudegracht
nummer 45, waar zijn ouders de bekende firma Staffhorst
– in gedestilleerd en wijnen – dreven.

Hij volgde later zijn ouders op in de zaak. De slijterij was gevestigd aan de ‘gouden rand’ van Wijk C.

De heer Staffhorst, geïnterviewd in 1997, weet boeiend te vertellen over hoe het was om er toch niet echt bij te horen als ‘rijke’ middenstander.

Op de foto het rijk gedecoreerde pand van de fa. Staffhorst, rond 1910.(beeldcollectie VBM)

Piet van Veenendaal
Een rasechte Wijk C-er, zoals hij zichzelf noemt, in 1920 geboren in de Waterpoort en later verhuisd naar de Varkenmarkt. Piet van Veenendaal werkte bij de gemeentereiniging. Hij vertelt in zijn interview uit 1996 uiterst smeuïg over zijn avonturen in en rond de wijk. De allereerste Chinezen die zich in Wijk C vestigden kan hij zich maar al te goed herinneren. Foto van Piet van Veenendaal gemaakt voor het boek “Wijk C – het verleden verteld”, 1998.

De dames van het koffie-uurtje
Iedere dinsdagochtend komen enkele dames, bewoonsters en ex-bewoonsters van Wijk C, bijeen in het museum voor het wekelijkse ‘koffie-uurtje’. Daar wordt het wel en wee van vandaag de dag maar ook uit vroeger dagen besproken. De Chinezen in de wijk kunnen de dames zich maar al te goed herinneren. Aan het woord komen de vaste ‘stamgasten’
Bep Jacobs (1920) en Jopie Pauw-Hoogland (1936), die honderduit vertellen over de Chinese drakendans in 1946
in de Waterstraat. Die maakte diepe indruk.

Foto boven: Bep Jacobs (rechts) genomen door een straatfotograaf op de Viebrug, ca. 1941.
(beeldcollectie VBM)

Foto onder: Jopie Hoogland (linksachter) met enkele vriendinnen voor de deur van Waterstraat 61, 1946. (beeldcollectie VBM)

Maanfeest legende

In deze tijd loopt de zware arbeid van het hele jaar ten einde en nadert de dag waarop de laatste oogst wordt binnengehaald. De meeste mensen vieren dit vreugdevolle feest met gevoelens van drankbaarheid jegens de Hemel (in de vorm van de maan) en de Aarde (gesymboliseerd door de God van de Aarde).

Het voornaamste onderdeel van het Midherfstfeest/Maanfeest is het eten van de maankoeken, die door hun ronde vorm de familiehereniging symboliseren. Wanneer het gebruik om maankoeken te eten is ontstaan, is niet meer na te gaan, maar het is op z'n laatst tijdens de Sung-dynastie (960-1279) begonnen.

Maanoffer
Bij het Midherfstfeest hoort ook de ceremonie van het Maanoffer. Meestal zet men voor de opkomst van de maan op de binnenplaats een altaartafel klaar voor de maan, met maankoeken, snoep en kopjes thee. Ook maakt men buigingen in de richting van de maan. Pas daarna mogen de maankoeken worden opgegeten. Als iemand uit de familie afwezig is, laat men iets voor hem over, als teken van het verlangen naar hereniging.

Maankoeken of yeu-bing
Deze lekkernij bestaat in vele smaken maar ze hebben steeds de typische ronde vorm, symbool van de maan en familiehereniging. De versiering aan de bovenkant kan variëren van afbeelding of karakterteken.

Deze pastei-achtige gebakjes kunnen op een honderdtal manieren worden samengesteld, naar gelang de ingrediënten en het bakproces. Over het algemeen bestaan ze uit lotuszaad, fruit, amandelen, appelsienenschil en olie met in het centrum een dooier van een eendenei. Iedereen kan ze op het Maanfeest even gratis proeven.

Aan het eten van maankoeken op het Midherfstfestival is een historische legende verbonden die tevens duidt op een wissel in dynastieën. Tijdens de Yuan-dynastie (1280-1368 na Chr.) was China immers onderworpen aan Mongoolse heerschappij. De toenmalige keizer, Chinggis Khan voerde een zeer repressief beleid om een impact van het aanwezige verzet te voorkomen. Zo mocht maar één op de tien Chinezen een mes bezitten en mochten er geen geschriften verspreid worden. Het rituele Maanfeest was wel toegestaan.

Daarin zag Liu Bowen, de Chinese rebellenleider, een gelegenheid om het verzet te structureren. Er werden maankoeken uitgedeeld ter ere van het lange leven van de Mongoolse keizer.

De zoete vulling werd weliswaar vervangen door instructies voor het verzet. Op de nacht van het Maanfeest werd de Mongoolse heerschappij dan ook met succes omvergeworpen. De nieuwe Ming-dynastie begon op de Midherfstnacht van 1368, op de vijftiende dag van de achtste maand.

31 mei 2010: Opening Chinees Meisje: een feestje!

Ruim 300 aanwezigen op de opening van fototentoonstelling Chinees Meisje in de Jacobikerk in Wijk C: een groot succes! Onder hen bevinden zich veel Chinese Nederlanders. Chinees Meisje is namelijk dé toegang tot de Chinese gemeenschap in Utrecht. Op uitnodiging van Kosmopolis Utrecht maakten scenarist Linda Malherbe, beeldend kunstenaar Fenmei Hu en fotograaf Joop Reijngoud voor het China Festival Utrecht deze unieke fototentoonstelling.

Gastvrouw Lulu Fan heet iedereen welkom op de opening van Chinees Meisje. Met veel charme leidt Lulu de gasten zowel in het Nederlands als het Chinees door de opening heen. Er volgen een aantal korte toespraken van de organiserende partijen. Het muzikale intermezzo wordt verzorgd door JingJing You op de Chinese Citer. Met haar prachtige optreden, dat geheel tot zijn recht komt in de Jacobikerk, weet JingJing het hele publiek stil te krijgen. Tot groot genoegen van de aanwezigen spreekt ook de cultureel attaché van de Chinese ambassade, de heer Zhang Jinxiong. Hij spreekt zijn dankbaarheid voor de fototentoonstelling uit. Meneer Jinxiong is blij dat de zichtbaarheid van de Chinezen in Utrecht door Chinees Meisje toeneemt.

De fototentoonstelling wordt officieel geopend wanneer de heer Zhang Jinxiong de sleutel overhandigd aan de prachtig aangeklede Chinese Meisjes. Ook krijgen zij gekleurde Chinese parasols overhandigd zodat zij als een echte tourguide de gasten langs de tentoonstelling kunnen leiden. De fototentoonstelling bestaat uit drie installaties. Samen bieden de installaties een schets van het verleden, het heden en de toekomst van Chinezen in Utrecht en in Nederland. Het logement toont het leven van de eerste Chinezen in Utrecht vanaf de jaren '30. De Theetuin toont 20 nieuwe groeps- en familieportretten en Het Vrouwenkabinet presenteert 15 krachtige, Chinese vrouwen. Afwisselend in het Chinees en Nederlands nemen de Chinese Meisjes de gasten mee langs de installaties. Er klinken opgewonden geluiden van herkenbaarheid onder zowel de Chinees Nederlandse als de Nederlandse aanwezigen. De Chinese Meisjes zetten aan het einde van de tour een Chinees lied in. De Chinezen zingen spontaan mee en geven de opening van Chinees Meisje daarmee nog meer sfeer.

De gasten krijgen ook de gelegenheid om de theatervoorstelling Kolk te bekijken. Hier wordt dankbaar gebruik van gemaakt. De voorstelling onder regie van Pauline van Kalkert wordt goed door het publiek ontvangen. De sfeer is intiem. Op de zolderruimte van het Volksbuurtmuseum zit je als publiek dicht op de spelers. Fei An Tjan speelt en danst door de donkere ruimte heen begeleid door Sissi Zhang Die op de pipa (Chinees snaarinstrument). Zij leidt het publiek met de pipa en haar prachtige stem door het theaterstuk heen. Samen vertellen zij een intrigerend verhaal dat gebaseerd is op een Chinees volksverhaal.

Onder het genot van diverse Chinese en Nederlandse hapjes wordt de opening afgesloten met een Chinese loterij. De opening van Chinees Meisje is een feit!

Chinees Meisje is nog te bezichtigen van 1 juni tot 22 september 2010 in het Volksbuurtmuseum en de Kamer van Koophandel. Meer info: Chinees Meisje.

Theatervoorstelling KOLK speelt nog op 5 juni in de Algemene Chinese School Utrecht en op 6 juni in het Volksbuurtmuseum. Meer info: Kolk.

Verslag Kookworkshops Chinese Hutspot

Bij Chinese Hutspot staan de verhalen rondom Chinees eten centraal. De kookworkshop is onderdeel van het China Festival Utrecht, een initiatief van Kosmopolis Utrecht. Geuren en smaken brengen bijzondere herinneringen aan Chinees eten tot leven. Door samen met anderen te koken en te eten kan iedereen op eenvoudige wijze kennismaken met de Chinese keuken en de rol die het eten inneemt.

In de Chinese cultuur is de maaltijd in de eerste plaats een sociale activiteit. Gastspreker van deze avond is Hoi-Shan en zij speelt op deze traditie goed in. De Utrechtse huiskamer is al snel gevuld met een gevarieerd gezelschap dat al kokende met elkaar in gesprek raakt. Hoi-Shan deelt haar kennis over de Chinese eetcultuur met haar gasten. Onder de workshopgasten bevinden zich ook Chinezen die Hoi-Shan aanvullen met verhalen en de andere gasten helpen met het bereiden volgens de Chinese kookstijl.

De gerechten worden vervolgens naar Chinese traditie onder luide gesprekken en veel gelach opgegeten. Met enige trots vertellen de workshopdeelnemers aan enkele gasten die zijn aangeschoven wat zij hebben klaargemaakt. Kok Pao Choi leidt de workshop en vult de uitleg waar nodig aan. De Ka Lee Kok (bladerdeegdriehoekjes gevuld met cha sieuw en kerrie) en Chun Kuun (vegetarische lenterolletjes) zijn de favoriete hapjes van de avond. Hoi-Shan sluit de maaltijd af door spreuken over de Chinese keuken voor te dragen die de deelnemers hebben bedacht. “The Chinese kitchen blends in every country”, aldus de gastvrouw.

Het concept is bedacht door Erika Blikman van JiP Photography. Erika is beeldend kunstenaar en fotograaf. Gedurende de avond heeft zij vele foto’s gemaakt en ervaringen van de deelnemers opgenomen. Deze zijn te zien op de website van het China Festival Utrecht, www.chinafestivalutrecht.nl. Zo vertelt Mark haar dat hij de sfeer van de workshop ervaart als een feestje. De ingrediënten zijn er in ieder geval voor aanwezig: een gevarieerd en enthousiast gezelschap, interessante verhalen, een gezellige locatie en lekker eten!

De locatie van Chinese Hutspot is op de Bemuurde Weerd OZ 18b, in het appartement dat Casco – Office for Art, Design and Theory betrokken heeft in het kader van haar project User’s Manual: The Grand Domestic Revolution. Dit project richt zich op de huiselijke omgeving als plek waar verschillende aspecten van het sociale samenkomen middels een integrale benadering van kunst, vormgeving en theorie.

China Festival Utrecht is een initiatief van Kosmopolis Utrecht, in samenwerking met Volksbuurtmuseum Wijk C, Stichting Lai Yin en Hogeschool voor de Kunsten Utrecht.
Kijk voor meer informatie op www.chinafestivalutrecht.nl
China Festival Utrecht wordt mede mogelijk gemaakt door: Prins Bernard Cultuurfonds,  ANWB Fonds,  KF Hein Fonds, Provincie Utrecht en Gemeente Utrecht.

Vertaling liedjes Chinese opera op zo 14 februari in RASA

Roselle (Godin “Lok shui”) 洛水夢會
Dit verhaal speelt zich af aan het einde van de Han-dynastie (205-280). In deze periode bestond China uit drie landen. De leider van een van deze landen was Cho Cho.
Op een dag had hij een prachtige dame krijgsgevangen genomen. Deze dame heette ‘Tjan’. Toen de jongste zoon van Cho Cho, "Cho Tjik", en Tjan elkaar zagen, werden ze verliefd op elkaar. Tjan werd verliefd op Cho Tjik omdat hij zo een getalenteerde jongen was. Hij is het bekendst om zijn gedicht die hij binnen zeven passen ter plekke verzon. Cho Tjik vroeg zijn vader om Tjan met hem te laten trouwen. Echter, zijn vader besloot om Tjan met zijn oudste zoon, Cho Phee, te laten trouwen. Nadat de oudste zoon met Tjan was getrouwd was alle hoop voor Cho Tjik om met Tjan romantisch samen te kunnen zijn verloren. De relatie tussen de twee was schoonzus en zwager geworden. Een tijd later verdronk Tjan zich in de river ‘Lokh’. Zij werd de godin ‘Lokh’. Cho Tjik bleef echter vaak aan haar denken en miste haar erg. In een droom wordt hij opgezocht door godin Lokh, zij ontmoeten elkaar bij de rivier.


Tik Ching chong saam kwaan 狄青闖三關
Dit verhaal speelt zich af in de tijd van de Song dynastie (960-1127). Sinds het begin van China werd China al lastig gevallen door nomadenstammen uit het Noorden.
De Chinese muur is gebouwd om zulke vijanden te weren. Een jonge generaal, Tik Ching, vocht tegen de nomaden. Hij was dapper en bekwaam. Op een keer werd hij echter krijgsgevangen genomen door de leider van de nomaden. De dochter van de leider, een heldin uit het leger, werd op slag verliefd op hem. Zij trouwden met elkaar en hadden een liefdesvolle relatie. Maar Tik Ching kreeg heimwee. Hoewel hij van zijn vrouw hield, kon dat zijn verlangen naar zijn land niet tegen houden. Hij wist dat de nomaden hem niet zouden laten gaan. Op een nacht voerde hij zijn vrouw dronken en ontsnapte in het holst van de nacht naar zijn eigen land.